Reacties van schrijvers op de overwinning van Trump

Zodra er een nieuwe president van Amerika wordt gekozen, kan de schrijver als publieke intellectueel niet achter blijven en zal hij de politieke werkelijkheid van commentaar voorzien. Schrijvers Bas Heijne en David van Reybrouck reageerden snel op het nieuws van de overwinning van Trump en schreven een opiniestuk. Wat hebben deze schrijvers hun lezers te melden?

Bas Heijne in de NRC:  “Trumps gedachtegoed is geen rare oprisping”.
President Trump zal de Verenigde Staten de komende vier jaar verder verscheuren, schrijft . Dat vraagt om engagement. „Echt engagement, geen ontsteld getwitter.”

Bas Heijne benadrukt dat de aantrekkingskracht van het politieke populisme telkens wordt onderschat: grove bewoordingen en beeldspraak die direct een emotionele impact bij de kiezer krijgen. Deze tactiek heeft Trump dus groot gemaakt. Daarnaast toont deze verkiezing volgens Heijne iets anders: de breuklijnen in de samenleving (onderscheid tussen bijvoorbeeld hoogopgeleide en laagopgeleide kiezers) zullen ook in de toekomst politiek vertaald worden. Kiezers werden namelijk meer dan ooit op afkomst en klasse ingedeeld. Het belangrijkste is echter de tegenstelling tussen twee elkaar uitsluitende wereldbeelden:

“Trump deelt, zoals de historica Anne Applebaum twitterde, het wereldbeeld van Vladimir Poetin. En Erdogan, zou ik daaraan willen toevoegen. Dat is, kort gezegd, het wereldbeeld van de Contra-Verlichting. Niks universalisme, niks gelijkheid, niks wereldburgerschap, het gaat weer om de eigen groep, de natie, cultuur en geschiedenis (al dan niet verzonnen)”.

Heijne meent dat de geschiedenis in stroomversnelling is geraakt door de overwinning van Trump. De visie van de nieuwe president zal de Verenigde Staten verder verscheuren. En misschien ook de rest van de wereld. Heijne eindigt zijn column met de vraag om meer engagement (dus geen geleuter op Twitter!!). Laten we deze roep om meer betrokkenheid niet negeren..

David van Reybrouck in De Correspondent: Wakker worden in een nieuwe wereldorde
“Wat ik sinds juli voorspelde, is waarheid geworden. Donald Trump is tot president van de Verenigde Staten verkozen. Dat is niet alleen een electorale aardverschuiving, maar ook een geopolitieke”.

Populisme is voor velen een heimelijk genot. Met deze zin opent Van Reybrouck zijn opiniestuk over de winst van Trump. Een kandidaat die als hobby mensen beledigt en de rechtstaat misprijst, mag zich vanaf vandaag de leider van Amerika noemen. De toon van Van Reybroucks opiniestuk is pessimistisch. Hij noemt de winst van Trump het einde van de klassieke representatieve democratie van de voorbije twee eeuwen en versterkt zijn standpunt die hij eerder heeft verkondigd: verkiezingen garanderen niet automatisch een cultuur van democratische waarden. 

Van Reybrouck gaat in op de veranderingen die nu op ons staan te wachten. Allereerst zal de verhouding tussen Europa en Amerika veranderen: “Mogelijk betekent het zelfs het einde van de Europese Unie: rechtse, eurofobe populisten ruiken nu hun kans om de Unie verder uit te kleden”. Ook de verhouding tussen Amerika en Rusland zal een nieuwe fase ingaan: “Syrië wordt het strijdperk waar die nieuwe krachtsverhoudingen zullen worden uitgeprobeerd. Het Midden-Oosten zal hertekend worden, met nieuwe krachtmetingen tussen Turkije, Iran, Saoedi-Arabië en Egypte”.

Het is opvallend dat Van Reybrouck ook zijn persoonlijke leven aan het opiniestuk toevoegt: “Ik heb hoopvolle tijden gezien, gekenmerkt door de strijd voor meer democratie, het verlangen naar mensenrechten en het zoeken naar een postkoloniale, postcommunistische, posttotalitaire wereldorde. Ik heb gezien hoe democratie door steeds meer burgers over de hele wereld werd omarmd”.  Maar deze periode moet Van Reybrouck afsluiten sinds er steeds minder hoop in de kracht van de democratie is onder mensen over de hele wereld. Het verlangen naar autoritarisme komt dus weer naar boven.

Het probleem ligt in de democratische methode, meent Van Reybrouck. De verkiezingen als democratische procedure is volgens hem achterhaald. Deze verkiezingen schaden de democratie meer dan dat het mogelijkheden geeft. Maar hoe kunnen we de burgers dan wel aan het woord laten? Hoe kunnen we de kloof tussen hoog-en laagopgeleiden kleiner maken? Populisten zijn immers populair bij de laaggeschoolden. Op deze vragen heeft Van Reybrouck wel een antwoord, maar in dit opiniestuk ligt de focus met name op het benadrukken van de gevolgen van de overwinning van Trump:

“Ik had zo gehoopt dat de democratie van binnenuit zou veranderen. Dat het mogelijk zou zijn om het voertuig van de democratie te herstellen terwijl we ermee reden. Nu ziet het ernaar uit dat we eerst zullen moeten crashen. De wereld zal zich na verloop van tijd misschien herstellen, maar ik vrees dat we door een lange periode van zeer duistere jaren zullen gaan. De geschiedenis is op één nacht tijd fundamenteel veranderd”.

Bronnen:
Heijne, B. (2016). Trumps gedachtegoed is geen rare oprisping. In: NRC Handelsblad. 9 november 2016

Van Reybrouck, D. (2016). Wakker worden in een nieuwe wereldorde. In: De Correspondent. 9 november 2016

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s