Uit de vergetelheid getrokken: Gerard Reve

Voor velen van ons is Gerard Reve (1923-2006) bekend van De Avonden (1947)Deze roman zorgde voor een omwenteling in het literaire klimaat van de jaren vijftig. Daarnaast choqueerde de roman omdat het verhaal voelbaar maakte dat de waarden van voor de oorlog waardeloos waren geworden. Na de oorlog was het dagelijks leven illusieloos en ruimte voor avonturen was er niet meer. Ook in het dagelijkse leven werd op alles bespaard, zoals voedsel, tabak en elektriciteit. De cynische dialogen, de scherpe observaties van de hoofdpersoon, zijn obsessies met bijvoorbeeld bepaalde ziektes en de herhaling van talloze onbenulligheden, zorgen voor een hilarisch effect en maken de roman allesbehalve saai. Het is dan ook goed nieuws dat na zeventig jaar de debuutroman van Gerard Reve eindelijk is vertaald naar het Engels. De redacteur van Pushkin Press reageerde lovend: “Het is briljant geschreven. Raar, grappig en sinister met een onverwachts mooi einde. Het originele taalgebruik is soms emotioneel heel sterk en vaak erg grappig”. 

Reve kreeg naast zijn romans bekendheid met zijn grote hoeveelheid essays, kritieken, gedichten, brieven, vertalingen etc.[1] Daarnaast heeft de schrijver intensief gebruik gemaakt van de media om bekendheid te verkrijgen. Hij liet zich bijvoorbeeld met zijn toenmalige partner Teigertje voor het altaar in de Allerheiligste Hartkerk filmen en hij presenteerde in 1974 ‘De Grote Gerard Reve Show’. 

Het schrijverschap van Gerard Reve in de jaren vijftig is een interessant onderwerp. Sander Bax, universitair hoofddocent Literatuurwetenschap aan Tilburg University, vindt het relevant om Reve’s schrijverschap te relateren aan de cultuurhistorische context van de jaren vijftig: “In die samenleving nam de literatuur een ongemakkelijke, ontmaskerende plaats in. Meer dan ooit was de schrijver de luis in de pels van de burgerij. Als er één schrijverschap is, dat zich leent om die problematiek te illustreren is het wel dat van Reve[2].

Bax benadrukt ook de ingewikkelde verhouding tussen Reve’s werk en zijn leven: “Als geen ander wist Reve zijn eigen leven in tekst te vatten en daarmee om te smeden tot iets anders (soms mooier, soms lelijker) dan het in werkelijkheid was”. De brievenboeken Op weg naar het einde (1963) en Nader tot U (1966) maken duidelijk dat het leven en werk van de schrijver meer en meer door elkaar gingen lopen. Reve romantiseerde in zijn literaire werk gebeurtenissen die hij in zijn leven meemaakte en in de media deed hij zelfs alsof gebeurtenissen uit zijn boeken hem daadwerkelijk zijn voorgevallen.

Reve’s motto leek dus: om boeken te verkopen moet je de lezer doen geloven dat je ‘het echt hebt meegemaakt‘. Volgens Bax verkoopt deze illusie van echtheid goed door onze zucht naar ‘het echte leven’: “De schrijvers van vandaag maken hun eigen biografie en trekken daarmee een rookgordijn op dat hen helpt hun boeken te verkopen“. Toch brengt dit een gevaar voor de literatuur met zich mee. Wanneer de schrijver namelijk overlijdt, begint de lezer hem langzamerhand te vergeten:

“We waren immers geïnteresseerd in de man achter het boek en niet in de boeken die hij schreef. We waren geïnteresseerd in de homoseksualiteit van Reve, zijn mediagevoelige bekering tot het katholicisme – en dat herkenden we in zijn boeken. Nu horen we regelmatig dat Reve ‘nooit meer gelezen’ wordt; na zijn dood lijkt zijn werk voor veel lezers niet meer te bestaan. Sinds Reve dood is, is de media-aandacht voor zijn werk dan ook aanzienlijk teruggelopen. Dat is het gevaar wanneer authenticiteit een verkoopproduct wordt: zo lang we alleen nog maar praten over de man achter het boek, zien we niet langer dat het ‘ware leven’ eigenlijk wordt geleefd door de man of vrouw in het boek” [3].

Om een schrijver te leren kennen, moeten de media-optredens dus even worden vergeten en de boeken weer tevoorschijn worden gehaald. De stem van de auteur spreekt namelijk door in zijn boeken, ook wanneer deze schrijver al is overleden: “Het lezen is het voeren van een gesprek met een afwezige [..]  Om hem op een veel intiemere manier te ontmoeten, moeten we hem zoeken in de pagina’s van zijn boeken. We vinden het ware leven van de schrijver daar waar hij het meest afwezig is”.  Enkel wanneer de lezer Reve beter leert kennen, kan de relevantie van deze schrijver duidelijk worden.  Door middel van interpretatieve analyses van Reve’s oeuvre vanuit verschillende theoretische posities wordt de schrijver weer uit de vergetelheid getrokken en wordt het duidelijk dat zijn werk vandaag de dag nog zeer relevant is.

In de komende weken wordt een selectie van Reve’s oeuvre vanuit verschillende posities geanalyseerd.

Bronnen
Foto Gerard Reve:Nationaal Archief, Den Haag, Rijksfotoarchief: Fotocollectie Algemeen Nederlands Fotopersbureau (ANEFO), 1945-1989 – negatiefstroken zwart/wit, nummer toegang 2.24.01.05, bestanddeelnummer 932-4008

[1] Van Stralen, Hans. Gehoor geven, een discursieve benadering van de religieuze bekering: de conversieteksten van Gabriel Marcel en Gerard Reve. Amsterdam University Press, 2009. Blz.143

[2] Bax, S. (2009). Gemiste kans. Nop Maas’ biografie over Gerard Reve. Zie: http://sanderbax.blogspot.com.es/2009/12/gemiste-kans-nop-maas-biografie-over.html

[3] Bax, S. (2011). De schrijver leeft in zijn boeken. In: De Volkskrant. 19 april 2011

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s