Wat is de toekomst van de roman?

In De bezinning wordt nagedacht over de (veranderende) rol van literatuur. Wat zijn de manieren waarop de literatuur een creatief antwoord biedt op de wereld waarin het is geschreven en gelezen? Hoe werkt literatuur als bron om de wereld beter te begrijpen en welke rol speelt de auteur daarin? In deze aflevering laten we schrijver Daan Heerma van Voss aan het woord en beantwoordt hij de vraag: Wat is de toekomst van de roman?

Hoe nieuwsgieriger je naar jezelf bent, hoe meer je kunt vinden in een roman” is de samenvatting van het opiniestuk van Daan Heerma van Voss over de toekomst van de roman in De Correspondent. Het opiniestuk is drie jaar geleden gepubliceerd, maar biedt interessante inzichten over de toekomst van literatuur. Hoewel Heerma van Voss realiseert dat de roman de commerciële strijd dreigt te verliezen, geeft hij de roman niet op. Om opnieuw aan kracht te winnen, moet de roman volgens hem terug tot de kern en nieuwe manieren vinden om de lezer te vervoeren. In andere woorden moet de roman opnieuw leren vechten en zich gaan bewapenen:

“dat hij zich mengt in de strijd met televisie, film, en downloadbare series, met het zogeheten ‘makkelijke amusement’, en dat hij zich hierbij niet langer bedient met elitaire argumenten, of met de morele verontwaardiging die al zoveel mensen heeft afgestoten, zoveel mensen die onmiddellijk geïntimideerd raken bij een dikke boekrug, voor wie het een daad van gemakzuchtig protest is om niet te lezen. Het gevolg van een jarenlang verkeerd gevoerde strijd”.

Allereerst dient men volgens Heerma van Voss eerlijk te zijn over het afgenomen maatschappelijke belang van de literatuur. Deze mening is geheel tegenstrijdig aan schrijvers die juist het maatschappelijke belang van de roman onderstrepen, zoals de Spaanse schrijver Javier Marías (1951). In zijn recente roman Zo begint het slechte (2015) gaat de schrijver flink te keer tegen de politieke witwassers in zijn land. Volgens Heerma van Voss kan engagement in literatuur, zoals te zien in de romans van Marías, een roman kwalitatief rijker maken. Hij neemt als voorbeeld de romancyclus De Tandeloze Tijd van schrijver A.F.th. van der Heijden. Evengoed kan engagement de roman zwakker maken, zoals volgens Heerma van Voss is gebeurd in de roman Zeitoun (2009) van Dave Eggers. Dit komt omdat literatuur niet de primaire taak heeft om op journalistiek te gaan lijken en de kracht van de roman ligt volgens Heerma van Voss bij wat schrijver Milan Kundera al eerder beweerde: “wat alleen de roman kan zeggen”.

Wat verstaat Heerma van Voss onder “wat alleen de roman kan zeggen”? Het antwoord moet men niet zoeken vanuit een academisch-literaire traditie, maar vanuit de kern van de literatuur: “het iemand deelgenoot maken van een verhaal”. Hij refereert naar wat Oek de Jong de ‘zintuiglijke kracht’ van de roman noemt: “de mogelijkheid van actieve deelname van de lezer, die een geestelijk verbond aangaat met de tekst op het papier, die de woorden leven inblaast. Door te lezen kunt u iemand anders worden”. Deze actieve deelname en het geestelijke verbond tussen tekst en lezer wordt bereikt door als lezer op zoek te gaan naar de verschillende werkelijkheden die een roman kan bieden. Een schrijver is immers iemand die een wereld kan aanreiken die voorheen nooit heeft bestaan:

“De schrijver is een wapenhandelaar. Literatuur is een wapen dat in staat stelt de werkelijkheid anders te zien. Ze biedt ons vermaak, maar toont ons tegelijk de vele verhalen die langs en door ons heen schieten, de clichés, de ficties, de vanzelfsprekendheid van goed versus kwaad, de tragiek en de romantiek. Dat is de dubbele kracht van de roman”.

Daarnaast is literatuur volgens Heerma van Voss een goed middel om de grote behoefte naar zelfkennis te vervullen. Vandaag de dag zoeken mensen namelijk steeds meer naar houvast in het grote moeras van mogelijkheden, informatie en indrukken: Hoe nieuwsgieriger de mens naar zichzelf is, hoe meer hij dus kan vinden in een roman.

Daan Heerma van Voss concludeert dat de schrijver blijk moet geven aan het feit dat er binnen een roman alles mogelijk is:“Het voordeel van een strijd is dat er een strijdtoneel is, en gelukkig zijn er wapenhandelaars genoeg. De schrijver biedt het wapen. De lezer koopt het en zal het leren gebruiken tot hij iemand is geworden die hij zonder de roman niet zou zijn geweest”.

Bronnen
Foto Daan Heerma van Voss door Vera de Kok.

Heerma van Voss, D. (2013). Hoe nieuwsgieriger je naar jezelf bent, hoe meer je kunt vinden in een roman. In: De Correspondent. 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s