Is Hanna Bervoets maatschappelijk geëngageerd?

In het artikel Hanna Bervoets over hoe mensen zich tot elkaar verhouden kwam naar voren dat schrijfster Hanna Bervoets (1984) in een korte periode verschillende prijzen heeft gewonnen. Volgens de jury’s getuigt het werk van Bervoets ‘van een onafhankelijke en originele kijk op de behandelde maatschappelijke en existentiële problematiek’ en ze waarderen haar ‘nauwe voeling met onze tijd en haar zoektocht naar telkens nieuwe manieren om maatschappelijk engagement uit te drukken’. Naast romans schrijft Bervoets ook essays, beschouwingen, filmscenario’s en columns en ze schuwt niet om daarin haar visie door te laten schemeren. Maar is Bervoets wel zo maatschappelijk geëngageerd en streeft ze in haar werk niet naar iets anders?

In een gesprek met Reporters Online vertelt Bervoets: “Een column mag voor mij niet blijven steken in een waargebeurd verhaaltje over iets wat ik heb meegemaakt; het moet de anekdotiek ontstijgen. Ik reflecteer graag op de wereld, dat doe ik in mijn romans ook“. Bervoets reflectie start altijd vanuit iets kleins, zoals het bekijken hoe meerdere mensen van één toetje eten. Tijdens het observeren houdt de schrijfster zich bezig met de vragen waarom we iets doen en wat dat dan betekent. In het voorbeeld met het toetje gaat het dan om de vraag waarom mensen tijdens het delen van een toetje altijd het laatste stukje laten liggen. Wat zegt het over de manier waarop we genot bleven, de manier waarop we met elkaar omgaan? Voor een geëngageerd auteur zijn observatie en de vragen die daaruit voortkomen belangrijk. Daarnaast is het ook van belang om je als geëngageerd auteur in de wereld te begeven. Wil je de wereld enigszins begrijpen dan moet je zaken waarover je wilt gaan schrijven natuurlijk ook opzoeken.

Bervoets heeft bijvoorbeeld een artikel geschreven over de vraag waarom we nu veel vaker op Facebook ziekte en leed delen dan vroeger. Volgens haar zegt dat iets over authenticiteit: ‘We zijn naarstig op zoek naar echtheid, naar puurheid, ambachtelijkheid. Ziekte maakt je echt. Er is niks zo authentiek als het lichaam dat het begeeft’.. Om te begrijpen waarom iemand er voor kiest om via Facebook te vertellen dat hij of zij ziek is in plaats van het rechtstreeks aan anderen te vertellen, is Bervoets naar die mensen gegaan om met ze te praten: ‘Ik vind het interessant om te kijken naar wat ons denken aanstuurt en beïnvloedt, naar die onbewuste ideologieën die eraan ten grondslag liggen en kunnen floreren omdat de culturele omstandigheden ernaar zijn‘.

Bervoets houdt dus van observeren, stelt graag vragen en onderzoekt beweegredenen. Daarnaast begeeft ze zich graag in de wereld om allerlei zaken te begrijpen. In het interview laat Bervoets ook weten dat ze literatuur waardeert omdat je mensen kunt uitdagen om dingen van verschillende kanten te bekijken en begrip te krijgen voor figuren die op een andere manier handelen. Deze opsomming van eigenschappen toont aan dat Bervoets goed in het rijtje van maatschappelijk geëngageerde auteurs past. Toch lijkt het geëngageerde schrijverschap niet het doel van Bervoets. Ze neemt daar namelijk geen genoegen mee:

“Empathie kweken – daar streef ik naar. Ik zet een personage nooit als fundamenteel slecht neer, want ik denk dat vrijwel iedereen van zichzelf denkt dat hij een goed mens is. Maar iemand kan wel ongelukkige beslissingen nemen, en ik laat in mijn werk zien hoe zo’n beslissing tot stand komt. Daarmee probeer ik empathie en begrip te creëren, je anders naar iets te laten kijken of troost te bieden”.

In een interview met NRC laat Bervoets ook weten wat ze van het begrip engagement vindt:

“Ik heb altijd een beetje moeite met de roep om engagement die er eens in de zoveel tijd is. Zulke oproepen zijn niet zaligmakend. Natuurlijk ben ik politiek betrokken, maar ik geef geen eenduidige antwoorden. Daarom vind ik wetenschap zo’n fijn onderwerp om in literatuur te gieten, daar heb je geen goed of fout, maar vooral veel vragen. Ik snap het predikaat engagement, maar ik hou niet van de nauwe term”.

Uit dit antwoord blijkt dat Bervoets haar lezers liever aan het denken zet dan dat ze hun een boodschap voorschotelt. Ook op de vraag of Bervoets met een missie of een bepaald doel schrijft, antwoord ze: ‘Ik heb mezelf wijsgemaakt dat schrijven nut heeft. Dat is niet zo, in wezen zit er niemand op mijn werk te wachten. Maar ik moet mezelf voorhouden dat het zin heeft wat ik doe; het is een sprookje dat ik mezelf iedere dag opnieuw vertel, een verhaal dat maakt dat ik ’s ochtends uit bed kom.’

Tegelijkertijd zijn de verhalen die we onszelf en elkaar vertellen juist belangrijk in Bervoets oeuvre. Verhalen zijn slechts constructies en er zijn altijd alternatieven mogelijk: ‘Maar liever dan dat ik één boodschap overbreng, toon ik de nuances van het menselijk gedrag en bestaan’. Met dit antwoord toont Bervoets dat het voor haar eigenlijk belangrijker is om empathie bij haar lezers op te wekken dan dat ze antwoorden voorschotelt. In Bervoets verhalen gaat het dus om begrip voor en van onszelf en onze omgeving: ‘Dat is voor mij ook wat engagement inhoudt. Meer dan pamfletlitertatuur waarbij een zogenaamde misstand eenzijdig wordt belicht’.

Bervoets houdt er dus niet van om iets eenzijdig in haar romans te belichten en ze stelt in haar werk dus geen grenzen. Wat ze wel graag wil is dat haar lezers dichterbij haar personages komen en dat ze hun empathische vermogen vergroten. Toch is het voor de lezers niet altijd eenvoudig om mee te leven in Bervoets personages. Neem nu Helena Frank uit de roman Ivanov (2016). Haar inhumane onderzoek om het aidsvirus te overwinnen laat lezers nadenken over de vraag hoeveel levens het redden van andere levens mag kosten. Heiligt het doel de middelen? Het antwoord op deze vraag mag de lezer zelf geven. Hanna Bervoets is dus een maatschappelijke geëngageerd schrijfster, maar alleen op haar eigen manier.

Reacties

2 comments on “Is Hanna Bervoets maatschappelijk geëngageerd?”
  1. Anna schreef:

    Een interessant blogstuk. Met veel genoegen gelezen.

    Liked by 1 persoon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s