Lees 1984 van George Orwell, maar vergeet niet je blik te verruimen.

‘Na de verkiezing van Trump en de introductie van de ‘alternative facts’, is in Amerika de roman ‘1984’ van George Orwell een grote bestseller’.

Het is je waarschijnlijk niet ontgaan: George Orwells 1984 is sinds de winst van Trump weer een succes. In het verhaal neemt Winston Smith, een burger van een totalitaire staat in 1984, de hoofdrol. Smiths baan is het herschrijven van artikelen in oude kranten. Alle feiten die volgens de Partij niet goed uitkomen, moeten allemaal worden aangepast. Het doel is het vervalsen van de geschiedenis om zo grip te krijgen op het heden en de toekomst. Personen die volgens de machthebbers niet in de samenleving passen, worden uit de geschiedenis gewist alsof ze nooit hebben bestaan. De burgers geloven in de absolute waarheid die de Partij verkondigt. Het maakt dus niet uit wat je denkt of voelt, want alles wat de Partij zegt is waar.

Trump verkondigt ook dat zijn visie de waarheid is, zelfs als er bewijs bestaat dat hij de feiten heeft verdraaid. Neem bijvoorbeeld het aantal mensen dat tijdens zijn inauguratie aanwezig was. Foto’s bewijzen dat het aantal veel minder was dan Trump de mensen probeert wijs te maken. Het verdraaien van feiten begint bij taal: als je de juiste woorden gebruikt, blijf je aan de macht. Trump weet, net zoals de machthebbers in 1984, de juiste taal te gebruiken wanneer hij bijvoorbeeld uithaalt naar de ‘oneerlijke’ mainstream media of naar klimaatwetenschappers die volgens hem in een fictieverhaal leven. Voor de machthebbers in de roman 1984 en de nieuwe president van Amerika is angst zaaien dus de gewoonste zaak van de wereld. Het is namelijk eenvoudig om op te roepen en het maakt mensen kwetsbaarder voor jouw verhaal.

De waarschuwing van Orwell in 1949 lijkt dus realiteit geworden. Toch zijn er veel verschillen met het beeld waar Orwell ons in 1984 voor waarschuwde en de realiteit. Ons systeem heeft bijvoorbeeld rechters, onafhankelijke media en academici die de waarheid zullen blijven verkondigen. Belangrijker is dat mensen vandaag de dag nog de keus hebben om tegen iets te strijden. Deze keuzevrijheid is in het verhaal van Orwell niet te vinden.

Lees meer: Dit is het best verkochte boek van de maand. Eng detail: George Orwell schreef het al in 1984 van Alain Verheij in: Reporters Online.

Literatuur kan dus de zeggingskracht hebben om in bange dagen te waarschuwen of juist te troosten. George Orwells 1984 is dus niet het enige boek dat in deze tijden gelezen kan worden. Denk ook aan het stripverhaal V for Vendetta (1982) van Alan Moore. Het verhaal uit de jaren tachtig gaat over een naargeestig post-apocalyptisch Engeland. De wereld is drastisch veranderd door een kernoorlog die Amerika en Europa heeft weggevaagd. Enkel Engeland is gespaard gebleven dankzij een ontwapeningsactie. Een fascistische partij maakt gebruik van de chaos in het land en komt aan de macht. Met een stalen hand regeert de Partij de samenleving door systematisch alle mensen die niet door de Partij worden geaccepteerd te verwijderen. Denk daarbij aan homo´s, kleurlingen en allerlei mensen met ‘afwijkingen’. Dan verschijnt er een gemaskerde figuur die zichzelf V noemt. Hij wil wraak nemen op het heersende bewind en vernietigt één voor één de belangrijkste machtssymbolen van het gezag.

“To be sure, the management is very bad. In fact, let us not mince words – the management is terrible! We’ve had a string of embezzlers, frauds, liars and lunatics making a string of catastrophic decisions. This is plain fact.

But who elected them? It was you! You who appointed these people! You who gave them the power to make your decisions for you!”

Bron: The Guardian

Een ander voorbeeld is de roman Het kan hier niet gebeuren van Sinclair Lewis. In zijn futuristische roman, geschreven in 1935, gaat het over de opkomst en ondergang van de gewetenloze rechtse senator Buzz Windrip. Na een populistische campagne ter bevordering van een terugkeer naar welvaart, patriottisme en traditionele waarden, wint deze senator de macht. Eenmaal president ontmantelt hij de burgerlijke vrijheden en probeert hij de Verenigde Staten tot een fascistisch paradijs te maken. Hij belooft de bevolking meer banen voor de werkende ‘witte’ burgers en hij wil er alles aan doen om de industrie weer winstgevend te maken. Zijn speeches zijn simpel en hij speelt vaak in op het sentiment door veel van zijn uitspraken te herhalen. Bovendien negeert Windrip de officiële cijfers door zijn eigen cijfers als waarheid te promoten. Windrips gedrag komt dus soms overeen met het doen en laten van Donald Trump.

“The Senator was vulgar, almost illiterate, a public liar easily detected, and in his “ideas” almost idiotic, while his celebrated piety was that of a traveling salesman for church furniture, and his yet more celebrated humor the sly cynicism of a country store.
Certainly there was nothing exhilarating in the actual words of his speeches, nor anything convincing in his philosophy. His political platforms were only wings of a windmill”.

Bron: Goodreads

Het laatste voorbeeld in dit rijtje is Fahrenheit 451 (1953) van Ray Bradbury. De titel van de roman verwijst naar de temperatuur waarop boeken gaan branden. Hoofdpersoon Guy Montag is brandweerman en zijn taak is niet het blussen van vuur, maar het zoeken naar en verbranden van boeken. De brandweermannen zijn de ‘hoeders’ van de gemoedsrust en de rechters van de samenleving. In de toekomst die Bradbury schetst zijn boeken dus slecht en ze verderven de geest. Dan ontmoet Montag zijn buurmeisje Clarisse. Zij is totaal anders dan de rest van de mensen die Montag kent. Clarisse leest namelijk boeken en zit nooit achter beeldschermen. Door Clarisse wordt Montag aangespoord om te gaan lezen. Als gevolg gaat hij twijfelen aan zijn roeping: is het wel goed wat hij doet? Maar wat moet hij dan? Montag komt dus voor een dilemma te staan. Iedereen wordt in de gaten gehouden en iemand die opvalt als zijnde anders wordt geëlimineerd. Fahrenheit 451 gaat onder andere over de obsessie met televisie. Tegenwoordig hebben we ook het internet erbij en de controle die de overheid op ons heeft, wordt alleen maar groter. Het is geen verrassing dat Amerika nu een president heeft die verklaart dat hij praktisch nooit een boek heeft gelezen.

“The average TV commercial of sixty seconds has one hundred and twenty half-second clips in it, or one-third of a second. We bombard people with sensation. That substitutes for thinking”.

Bron: Goodreads

De media speelt graag in op het nieuws dat 1984 van George Orwell sinds de winst van Donald Trump weer een bestseller is geworden. Ik adviseer mensen echter om hun blik te verruimen door meer boeken te lezen die de zeggingskracht hebben om in spannende tijden te troosten, te waarschuwen of te ondersteunen. Lees ook eens Heerlijke nieuwe wereld van Aldous Huxley, De IJzeren hiel van Jack London, Als dit zo doorgaat… van Robert Heinlein en The limits of the world van Andrew Raymond Drennan.

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s