Literatuur zonder leeftijd

Literatuur wordt natuurlijk niet alleen door volwassenen gelezen. Het belang van literatuur voor de jeugd is vaak onderzocht. Nederlands enige hoogleraar jeugdliteratuur Helma van Lierop-Debrauwer legt aan Trouw uit dat het verhaal in een boek een wereld aan woorden biedt en dat jeugdliteratuur essentieel is voor de ontwikkeling van een kind. Er zijn volgens haar twee redenen waarom kinderen moeten lezen. Ten eerste presteren kinderen die veel boeken lezen beter op school. Daarnaast is het lezen van boeken ontspannend: “De jeugdliteratuur, vooral de Nederlandse literatuur die een hoog niveau kent, is verrijkend voor ze. De taal in boeken is veel beeldender, het verhaal is meer coherent en de woorden zijn veel zorgvuldiger gekozen dan de woorden die kinderen normaliter in hun omgeving tegenkomen“. Door middel van boeken kunnen kinderen volgens Van Lierop-Debrauwer ook hun gevoelens en emoties verwerken.

Ook kinderboekenrecensent Bas Maliepaard benadrukt het belang van lezen voor de verbeeldingskracht en het inlevingsvermogen van een kind: ‘Kinderboeken spelen een significante rol bij de taalontwikkeling en sociaal-emotionele groei van kinderen‘. Maliepaard merkt echter helaas op dat er steeds minder aandacht gaat naar kinderboeken. In de media zijn weinig kinderboekenauteurs aanwezig en ‘de tijden dat Paul Biegel aan tafel zat bij Sonja Barend zijn over‘. Het is echter lastig om de reden te vinden dat de aandacht voor jeugdliteratuur is verminderd.

Malieveld meent dat de criteria van een goed jeugdboek niet veel verschillen van literatuur voor volwassenen. Hij vindt dat een kinderboek origineel moet zijn, dat er levensechte kinderen in moeten voorkomen en dat de schrijver een authentieke schrijfstijl moet hebben. De komende tijd ga ik mij meer verdiepen in literatuur voor de jeugd. Klopt het bijvoorbeeld dat de criteria van jeugdliteratuur niet veel verschillen met literatuur voor volwassenen?

Wil je alvast een aantal kinder-en jeugdboeken lezen? Begin dan bijvoorbeeld met Trouw is de andere wang (2009) van Peter Bekkers, de klassieker Heer der vliegen (1954) van William Golding of Het geheim van de keel van de nachtegaal (2008) van Peter Verhelst en Carll Cneut.

Peter Bekkers met Trouw is de andere wang

“Kunstenaars Conrad Pi en Johnny Lippy zijn innig bevriend. Conrad is een groot bewonderaar van Andy Warhol. Schaamteloos imiteert hij de Amerikaanse pop-artist om net zo beroemd te worden als zijn grote voorbeeld. Johnny zet zijn eigen ambities aan de kant en gaat op in Conrads zucht naar roem. In ruil voor deze dienst neemt hij Conrads vriendin als minnares. Als Conrad hem opdraagt ter vergroting van de roem een aanslag op zijn leven te plegen, lijkt dat hun alle drie een uitstekend plan”.

Trouw is de andere wang (2009) was genomineerd voor de Grote Jongerenliteratuur Prijs in 2009 en gaat over de ziekte van deze tijd: beroemd willen worden. Personage Conrad Pi wil in de voetstappen treden van zijn held Andy Warhol en hij schaamt zich er niet voor om de ‘epigoon’ van deze kunstenaar te zijn. Als een echte beroemdheid verzamelt Conrad allerlei mensen om hem heen, zoals een groep mooie vrouwen, hulpjes en agenten om hem te beschermen. Een van die mensen is Johnny Lippy, een student in de kunstacademie die in een transportbedrijf werkt maar eigenlijk ook wereldroem wil bereiken. Conrad Pi en Johnny Lippy raken bevriend en ze kunnen niet stoppen met praten over kunst. Achter de rug van Conrad krijgt Johnny echter een affaire met Conrads vriendin, Lima. Samen besluiten ze Conrad te vermoorden om de roem tot grote hoogte te laten stijgen, net zoals Valerie Solanas dat in werkelijkheid met Andy Warhol deed.

Hoewel het boek heftige onderwerpen heeft, zoals drugs en moord, wordt het boek toch onder de jongerenliteratuur geschaard. Dit komt onder andere omdat het verhaal jong volwassenheid als thema heeft. Daarnaast is het verhaal actueel en geeft commentaar op de huidige maatschappij waarin jongeren leven. Ook bevat het boek veel droge humor en kan men veel leren over de wanhopige personages die zichzelf in gênante situatie manoeuvreren.

William Golding met Heer der vliegen

Salamander Klassiek Heer der vliegen

“Een groep schooljongens stort neer op een onbewoond eiland. Zonder ouders of ander volwassen toezicht moeten ze met elkaar samenwerken om te overleven, waar ze jammerlijk in falen. Hun strijd om het bestaan krijgt geleidelijk steeds meer barbaarse trekken”.

Heer der vliegen (1954) is een klassieker die niet vanzelfsprekend bij de jeugdliteratuur wordt geplaatst doordat er verschillende nare gebeurtenissen in voorkomen. Toch wordt het boek voor kinderen rond de vijftien aangeraden omdat het geschreven is vanuit het oogpunt van het kind. Docenten op de middelbare school gebruiken het boek om hun leerlingen iets te leren over de menselijke aard. Goedwillende personages in het boek proberen de rust in de groep jongens te bewaren en pogen oplossingen te vinden, maar worden overstemd door personages die geen vooruitgang willen boeken en enkel op zoek zijn naar macht. Het standpunt van Golding is duidelijk: om tot een oplossing te komen, is samenwerken belangrijk. Dit kost echter veel denkwerk en inzet en niet iedereen kan de benodigde motivatie vinden om het probleem op te lossen als ze slechts aan hun eigen positie denken. Golding heeft waarschijnlijk in zijn boek voor kinderen gekozen om bovenstaande boodschap te versterken. We geloven immers dat kinderen de onschuld zelve zijn. Wat vind jij? Is Heer der Vliegen geschikt als kinderboek of niet?

Peter Verhelst en Carll Cneut met Het geheim van de keel van de nachtegaal

Het geheim van de keel van de nachtegaal

“In sprookjes kunnen de dromen en wensen van keizers met één vingerknip realiteit worden. In Het geheim van de keel van de nachtegaal droomt een Chinese keizer van een nieuwe Keizerlijke Tuin der Tuinen. Een eenvoudige tuinman slaagt erin om die droom werkelijkheid te maken. Wanneer de keizer een nachtegaal hoort, weet hij dat die muziek ook deel moet uitmaken van zijn tuin. De nachtegaal is gewillig, maar niet willoos. Zijn muziek is uniek, maar niet te vangen. Kan een almachtige keizer leven met de gedachte dat iets aan zijn wil ontsnapt?”

Het geheim van de keel van de nachtegaal (2008) is gebaseerd op het sprookje van De Chinese Nachtegaal. Dit sprookje gaat over de keizer van China die enorm trots is op zijn mooie tuin. Maar dan hoort hij het gezang van een nachtegaal die nog mooier is dan zijn tuin. De keizer gaat op zoek naar deze nachtegaal, maar dat gaat natuurlijk niet zonder gevolgen. Dit oude sprookje wordt opnieuw verteld en in een nieuw jasje gestoken door schrijver Peter Verhelst en illustrator Carll Cneut. Net als in bijna alle spookjes gaat het verhaal over vriendschap, jezelf zijn, vertrouwen maar ook verdriet, jaloezie en boosheid. Het poëtische taalgebruik van Verhelst wordt aangevuld door de mysterieuze en gedetailleerde illustraties van Cneut. Het boek ademt een magisch sfeer en laat kinderen nadenken over het mensenleven. Het werd donderdag 5 maart 2009 bekroond met de Woutertje Pieterse Prijs en dinsdag 6 oktober 2009 met de Gouden Griffel.

Heb jij tips voor goede kinder-en jeugdliteratuur en waar moet volgens jou een goed jeugdboek aan voldoen?

Bronnen
Baas, B. (2014) Kinderen hebben baat bij echte verhalen. In: Trouw. september 2014
Omslag Trouw is de andere wang van uitgeverij De Geus
Omslag Heer der vliegen van Hebban
Omslag Het geheim van de keel van de nachtegaal van Hebban

Reacties

4 comments on “Literatuur zonder leeftijd”
  1. annaberg schreef:

    Er zijn tegenwoordig prachtige kleuter- en kinderboeken. Van de meeste jeugdliteratuur ben ik niet zo’n grote fan. Ik vind er te veel problematieken in terug en te weinig levensvreugde. Maar lezen is inderdaad super-belangrijk. Ik juich elk initiatief ter bevordering toe.

    Liked by 1 persoon

    1. Anna Husson schreef:

      Ja, ben ik met je eens! 🙂

      Liked by 1 persoon

  2. just read schreef:

    Wat toevallig dat je over kinderboeken schrijft, terwijl ik gisteren een boek van Roald Dahl las: De giraffe, de peli en ik. Erg leuk, vol vrolijkheid verteld.

    En al jaren neem ik me voor om Het geheim van de keel van de nachtegaal eens te gaan lezen. Veel goeds over gehoord, en Verhelst heeft ook een aantal heel erg goede boeken voor volwassenen geschreven…maar zo gaat dat bij mij: het blijft bij een voornemen. Dank voor de ‘reminder’ dat ik het echt eens moet lezen!

    Liked by 1 persoon

    1. Anna Husson schreef:

      Ik raad je zeker aan om Het geheim van de keel van de nachtegaal te lezen! Echt een goed kinderboek. En de illustraties zijn ook prachtig! 🙂

      Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s