De rechten van de kreeft en de schrijver die achterbleef

De roman Koetsier Herfst (2008) van Charlotte Mutsaers heeft lang op zich laten wachten. Mutsaers geprezen roman, Rachels rokje, kwam in 1994 uit. Na veertien jaar was het dus tijd voor een nieuwe roman. Dat het uitkomen van de roman lang op zich heeft laten wachten, kan verbonden worden aan het hoofdpersonage van de roman. Een Amsterdamse schrijver, Maurice Maillot, kampt met een writers block. Dit is niet de enige mogelijke vergelijking tussen de schrijfster en haar personage. De roman speelt zich ook grotendeels af in Amsterdam en Oostende, de twee plekken waar Mutsaers woont en werkt. In de introductie van de roman meldt de schrijfster: ‘Dit boek bestaat uit ervaringsfeiten’, wat de suggestie wekt dat deze vergelijkingen tussen haar en de roman dus niet puur toeval zijn.

In Koetsier Herfst beschrijft Mutsaers de moeilijke en gedoemde liefde tussen de vleesetende, anti-intellectuele Maurice en de fanatieke vegetarische dierenactiviste Do. Na een vondst van een mobieltje in het Vondelpark komt Maurice per toeval in aanraking met Do. Samen gaan ze rond kersttijd naar Oostende. Do wil zich daar inzetten voor de rechten van de kreeften. Ze hult zich in een latex pakje en een bivakmuts om de boel op stelten te zetten onder het mom van de ‘Lobster Liberation Front’. Ondertussen probeert ze Maurice te overtuigen van haar vegetarische bestaan, doen ze aan plasseks en komt de lezer te weten dat Do geobsedeerd is door een foto van Osama bin Laden.

Vooral de scène met de foto van de terrorist is niet door iedereen positief ontvangen, maar dit komt waarschijnlijk omdat de lezer de connectie tussen deze foto en de personages niet maakt. Maurice en Do zijn twee uitersten, ze stappen uit de ‘normale’ wereld om, gedreven door hun passies en liefde, hun persoonlijke doelen en dromen te verwezenlijken. Do vecht, letterlijk en figuurlijk, voor de rechten van de kreeft en Maurice wil uit zijn writersblock komen. Enerzijds is het niet vreemd dat de lezer wellicht gemengde gevoelens heeft bij Maurice en Do. De onderlinge relatie tussen deze twee personages bestaat uit geruzie, ze hebben beide radicale gedachtes en hun dagelijkse activiteiten zijn ook vreemd. Anderzijds, worden deze ervaringen in het boek door de schrijfster als vanzelfsprekend gebracht. De reden dat Bin Laden in dit verhaal een rol speelt, past bij het beeld van onze Do en Maurice. Bin Laden is namelijk ook een voorbeeld van iemand die door anderen als radicaal wordt beschouwd. Voor hem bestond er maar één werkelijkheid en voor onze personages in Koetsier Herfst is dat ook het geval.

Het verhaal wordt verteld vanuit het perspectief van Maurice. Hij is dan ook de hoofdpersoon van het verhaal. Waarom alleen Maurice en niet Do? Dit komt omdat het verhaal uiteindelijk om de levenstragedie van Maurice gaat. De roman is opgedragen aan ‘alle prisoners of compassion in verleden, heden of toekomst’. Deze zin verwijst naar de eerste bladzijden van het verhaal, namelijk naar het verhaal van de ouders van Maurice. Zij waren dierenactivisten die in de gevangenis zelfmoord hebben gepleegd. Maurice geliefde Do is ook een dierenactivist met een fataal lot. Uiteindelijk blijft Maurice achter in eenzaamheid.

Dan is er ook nog de kwestie van de titel. De vraag is waar deze titel naar verwijst. Oplettende lezers weten dat het naar een gedicht in het verhaal verwijst. In het gedicht wordt een koetsier aangeroepen: ‘Neem mij stiekem weg van de wereld en de mensen’. Het gaat om Do. Niet alleen meldt ze regelmatig dat ze niets met de mensenwereld te maken wil hebben, maar ook wanneer de winter zijn intrede doet, keert ze na een Nieuwjaarsduik niet meer terug naar Maurice. De arme Maurice die met het besef dat zijn writersblock niet meer weg zal gaan nu zijn passie, Do, van hem is weggenomen, opnieuw wordt achtergelaten.

Het verhaal richt zich op de verbeeldingskracht van de lezer. Dit is niet alleen te zien in de titel van twee delen van de roman: Use your illusion. De lezer moet ook de illusie gebruiken, want anders krijgt hij of zij het moeilijk om mee te leven in deze personages. Mutsaers wil de lezer aan het denken zetten. Hebben deze twee personages gelijk door zich zo in te zetten in radicale beweegredenen of gaan ze te ver? Bovendien krijgt de lezer te maken met grote vragen rondom eenzaamheid, ethiek en dood, maar de roman is ook bij vlagen geestig. Je wordt dus gedwongen om je eigen standpunten los te laten en met Mutsaers experimentele schrijfwijze mee te gaan. Het boek is ook niet bedoeld als zware kost. Dit zien we aan de schrijfstijl van Mutsaers. Ze is er namelijk er in geslaagd door haar ironische beschrijvingen de toon vrij licht te houden. Het verhaal leest vlot en ondanks de soms hoogdravende woorden van de personages is het allemaal goed te volgen. Het verhaal heeft lang onder de beschermvleugels van Mutsaers gezeten, maar dat is begrijpelijk, want het zit goed in elkaar. Hoe lang zal het nog gaan duren tot de volgende roman van deze geprezen Nederlandse schrijfster uitkomt?

Boekgegevens:
Titel: Koetsier Herfst
Auteur: Charlotte Mutsaers
Uitgever: De Bezige Bij
Aantal bladzijdes: 461
ISBN: 
9789023427575

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s