Kan een boek een patiënt genezen? Inleiding tot bibliotherapie

Soms brengt het leven grote uitdagingen mee. Je verliest bijvoorbeeld iemand van wie je houdt, je wordt ernstig ziek of je staat er opeens alleen voor in het ouderschap. Het kan zomaar gebeuren en soms weet je niet hoe je daarmee om moet gaan. Je kan dan naar een psycholoog gaan of je slikt medicijnen om beter te worden. Toch bieden deze middelen niet altijd de juiste steun die je nodig hebt. Wat dan wel? Misschien is bibliotherapie wel iets voor jou.

Bibliotherapie is zeker niet nieuw. De oude Egyptenaren lazen graag boeken om hun ziel te reinigen en de oude Grieken vonden dat literatuur zowel psychologisch als spiritueel belangrijk was. Tegenwoordig wordt de therapie al jarenlang omarmd in de gezondheidszorg in onder andere Amerika, Groot-Brittannië en Duitsland. In Nederland is het fenomeen echter niet heel bekend. Wellicht ken je De Culturele Apotheek, die voor elke kwaal, vraag of behoefte wel een boek vindt die je kan helpen. Ook het boek De Boekenapotheek is regelmatig in de media geweest. In de inleiding schrijven auteurs Ella Berthoud en Susan Elderkin over de heilzame werking van literatuur:

‘Soms is het het verhaal dat betovert, soms het verstillende of stimulerende effect dat het ritme van het proza op de psyche heeft. Soms is het een idee of de houding van een personage dat zich in een soortgelijk parket of dezelfde lastige situatie bevindt. Hoe het ook zij, boeken hebben het vermogen om je naar een andere wereld te transporteren en je door een heel andere bril naar de wereld te laten kijken’.

Uit verschillende wetenschappelijke onderzoeken is gebleken dat lezen gezond is. Wetenschappers van de universiteit Liverpool hebben onderzocht of het lezen van literatuur therapeutisch werkt. Ze concluderen dat romans en poëzie inderdaad een positieve werking hebben op onze gemoedsstand. De kracht van het lezen kan ervoor zorgen dat negatieve gedachtegangen van lezers kunnen worden omgezet in positieve en lezen helpt ook om beter over je eigen situatie en leven na te denken. Onderzoek van de universiteit van Utrecht toont aan dat lezen ook je empathie vergroot en je sociale vaardigheden verbetert. Na het lezen van een aantal bladzijdes zou je in staat moeten zijn om je beter in een ander te verplaatsen. Daarnaast verbetert literatuur je geheugen en concentratievermogen, het vermindert stress, helpt tegen onzekerheid en biedt ondersteuning bij bijvoorbeeld ziekte zoals kanker, depressie en dementie. In het VUMC houden dokters zich bezig met de relatie tussen geneeskunde en literatuur:

In de afdeling huisartsgeneeskunde en ouderengeneeskunde wordt door prof. dr. Arko Oderwald aandacht besteed aan de relatie tussen literatuur en geneeskunde door na te gaan hoe ziekte, geneeskunde, patiënten en medici in romans, poëzie, ervaringsverhalen en films worden uitgebeeld. Schrijvers zijn goede observatoren van de medische praktijk en de cultuur waarin die praktijk zich afspeelt. De beschrijving daarvan is dan ook waardevol voor zowel artsen als patiënten: er worden vaak extra en verrassende inzichten gegeven.

Bibliotherapie is dus iemand helpen door middel van lezen zijn gevoelens te herkennen, te uiten en inzicht te bieden in zijn of haar problematiek. In de gezondheidszorg worden verschillende zelfhulpboeken, romans, kinderboeken en prentenboeken ingezet om mensen van alle leeftijden te helpen met hun psychische en fysieke problemen. De doelstelling is het verschaffen van informatie zodat een patiënt zijn of haar situatie beter kan begrijpen en dat het lezen van boeken meehelpt in de behandeling. Uit onderzoek is gebleken dat patiënten die tijdens de behandeling lezen beter meewerken en de kwaal beter kunnen accepteren. Daarnaast is bibliotherapie nuttig om de lezer te laten zien dat hij niet de enige is met zijn of haar probleem en dat er meestal meer dan één oplossing bestaat. Bovendien kan het lezen van boeken de lezer helpen de drijfveren van mensen in een bepaalde situatie te doorgronden, inclusief die van hem of haarzelf.

Drie boekentips voor jou als je…

1) Somber bent en graag een boek leest die je opvrolijkt


‘Die alligator eruit of ik eruit,’ roept Homer Hickam (de vader van de schrijver) op een dag tegen zijn vrouw Elsie. Elsie kreeg Albert de alligator van een oude geliefde toen ze met mijnwerker Homer trouwde. Albert woont sindsdien in de badkamer, totdat Homer zijn ultimatum stelt en Elsie besluit dat ze dan Albert maar naar Florida moeten brengen, waar hij thuishoort. En zo begint, in de tijd van de Grote Depressie, een lange reis door Amerika, waarbij ze regelmatig van de rechte weg afraken. Want dat gebeurt nou eenmaal als je een alligator in een wasteil op de achterbank van je zwarte Buick vervoert.’

2) Stress hebt en graag wilt ontspannen

Godenslaap

‘Een stokoude vrouw die de dood voelt naderen blikt terug op haar kinderjaren, de liefdes die ze heeft gekend, haar huwelijk en de jaren van de Eerste Wereldoorlog die ze met haar moeder en haar broer in Frankrijk doorbracht. Gaandeweg ontstaat een intiem panorama van België, haar onduidelijke vaderland. Aan geen van de gebeurtenissen wil ze meer nadruk geven dan aan andere. Ze hunkert slechts naar een oneindig lange zin, ‘die al wat er is in zich opneemt, zoals een hofdame uit de pruikentijd, in wier lokken een armada van parels kapseist, haar talloze rokken optilt terwijl ze de trappen van de opera betreedt – of de ladder naar het schavot.’

3) Last hebt van een identiteitscrisis

De kinderjaren van Jezus

‘Ze zijn over de zee gekomen, de man en de jongen, en in het opvangcentrum hebben ze een nieuwe naam en persoonsgegevens gekregen. De autoriteiten luisteren hoffelijk en met kille barmhartigheid naar hen. Waarom hebben wij het zo moeilijk met mensen die niet netjes in ons schema van deze wereld passen?’

Wat denk jij? Is bibliotherapie nuttig? Welke boeken raad jij aan tegen een bepaald probleem, levensvraag, gevoel of ziekte?

Bronnen
Omslag Albert moet naar huis van uitgeverij Harper Collins
Omslag Godenslaap van uitgeverij De Bezige Bij
Omslag De kinderjaren van Jezus van uitgeverij Cossee

Reacties

3 comments on “Kan een boek een patiënt genezen? Inleiding tot bibliotherapie”
  1. Anna schreef:

    Goed artikel. En ja, boeken kunnen heel therapeutisch werken 😊 Zo lees ik weleens boeken met een wat meer psychologische inslag van en over mensen die iets gelijkaardigs als ik meemaakten alleen al om de herkenbaarheid en het gevoel van, hé ik ben niet de enige. Of een feelgood boek, wat ik anders zelden lees, als ik wat down ben…

    Liked by 1 persoon

  2. Eclect schreef:

    Die klassiekers uit de oudheid, die van zelfonderzoek hun levenswerk maakten.. ik denk dat je daar van opknapt.

    Liked by 1 persoon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s