Is de literaire recensent passé?

Op de boekenblog Just read stelde een lezer een boeiende vraag: Is een boekenblog een kwaliteitsbron voor het schrijven van bijvoorbeeld een essay? Daarop volgde een interessant antwoord:

Eigenlijk denk ik dat je zelf degene bent die bepaalt of je mijn stukken als kwaliteitsbron kwalificeert. Vind jij dat ik een goed stuk heb geschreven? Is het bruikbaar voor je essay? (..) In mijn optiek heeft het medium geen invloed op kwaliteit, alleen de schrijver. Op internet verschijnen erg goede stukken en ook hele slechte. Net als op papier’.

Vervolgens werd verwezen naar twee stukken over deze kwestie, namelijk een stuk van hoogleraar boekwetenschap Lisa Kuitert en een reactie daarop van Liane Waanders. Aan welk oordeel heb je als lezer het meest en is de literaire recensent eigenlijk al niet passé?

In haar stuk Ik wil mezelf omhooglezen in de Trouw benadrukt Lisa Kuitert het feit dat je via internet veel boekbesprekingen kan vinden. Allerlei mensen vinden van alles over een boek en daar reageren andere mensen natuurlijk weer op. Internet wordt door docenten van de universiteit als een onbetrouwbare bron gezien, maar toch gebruikt iedereen de lezersoordelen van bijvoorbeeld Amazon, bol.com of andere websites. Kennelijk vinden we het niet erg dat deze recensies niet altijd even betrouwbaar zijn, meent Kuitert. De stelling dat papier echter meer waard is dan internet, is onhoudbaar. Kuitert legt uit dat veel papieren bronnen immers gedigitaliseerd zijn en op het internet te vinden zijn.

Is een recensie uit een papieren tijdschrift dan evenveel waard als een recensie op het internet? Kuitert denkt van niet. Op het internet wordt heel veel over boeken gepraat, ‘social reading’ is inmiddels een trend en lezen is nu iets dat je via een website deelt. Recensiewebsites zoals Hebban zijn volgens Kuitert ‘meer te kenschetsen als een virtueel literair café waar mensen met elkaar kletsen over een boek, en aan mondreclame doen, maar waar geen lange recensies op staan. Er worden leeservaringen uitgewisseld’.

Over de waarde van internetkritiek is niet iedereen het eens. Kuitert geeft als voorbeeld de schrijver Herman Stevens die vindt dat de stukjes nauwelijks het niveau van een boekverslag ontstijgen. Ook hoogleraar moderne letterkunde Jos Joosten vindt dat internetkritiek geen gezag heeft en dat er geen vernieuwing of discussie uit voorkomt. Daarbij benadrukt Kuitert de vermenging van commercie en kritiek op boekensites. Een uitgever die samenwerkt met een boekensite wil graag zijn boeken verkopen. Hoe onafhankelijk zijn die boekenplatforms dan nog?

Tegenover deze nadelen zijn er natuurlijk ook veel voordelen. Een daarvan is dat we nu over een enorme verzameling recensies beschikken en sommige amateurrecensenten kunnen zich echt wel met de professionele meten. Bovendien lijken professionele recensenten veel gevoeliger voor de reputaties van gevestigde auteurs, legt Kuitert uit. Debutanten worden dan eerder genegeerd. Ook kun je internetrecensies op elk moment raadplegen: ‘Geen boek zo obscuur of internet heeft er wel ergens een recensie over (..) En minder kwaliteit? Ach, in de krant zie je ook recensenten die beter zijn dan andere’.

We moeten niet de self-publishing auteurs vergeten. Iedereen kan zijn of haar schrijfsels op het internet verspreiden en voor een papieren uitgave hoeven we, vergeleken met vroeger, niet zo veel moeite meer te doen. De schrijver zijn wij dus zelf en het aureool rond het schrijven is door het internet langzaam aan het vervagen. Door het internet is de betrokkenheid met boeken en literatuur enorm vergroot, maar als consument op zoek naar een goed boek, moeten we volgens Kuitert toch opletten. Lezen kost een tijdsinvestering en onder invloed van keuzestress en het overaanbod aan boeken kunnen onbetrouwbare reviews jou verleiden tot een verkeerde keuze. Juist in deze tijd van marketingtrucs en onbetrouwbare websites, hebben lezers een betrouwbare recensent nodig, benadrukt Kuitert.

‘De onafhankelijke recensiesites zijn daarbij een hulpmiddel, maar je wilt als lezer niet alleen geïnformeerd worden, je wilt ook jezelf ‘omhooglezen’. Je zou je willen optrekken aan iemand die het echt goed ziet. Die je op verbanden wijst in een roman die je zelf nog niet gezien had, die er een wereldbeschouwing aan vastknoopt. Op wiens smaak je bovendien vertrouwt. En dan hoeven er geen ballen of sterren of vind-ik-leuks bij’.

Kuitert concludeert dat we tijdens het maken van een keuze moeten vertrouwen op de goede boekcritici die we in dit land hebben en dat papieren recensies schaarser goed zijn dan het internet en dus meer waarde hebben. In vergelijking met het internet heeft papier ook nog steeds de meeste symbolische waarde. De reputatie van het internet blijft volgens haar ‘pover’: ‘literaire kritiek staat of valt bij het geloof dat je hecht aan het oordeel van de kenner. En dat gezag heeft een amateur niet’.

Op het stuk van Kuitert kwamen natuurlijk reacties, zoals die van Liliane Waanders. Zij vroeg zich vooral af welke indruk Kuitert met haar stuk over literaire recensies op het web wilde wekken. Allereerst vindt Waanders het stuk van Kuitert nogal verwarrend. Na een aantal keer het stuk te hebben gelezen kan Waanders alleen maar concluderen dat het een aanklacht is tegen de democratisering van de literatuur. Niet iedereen zal zich herkennen in het profiel dat Kuitert schetst van de consument die een goed boek zoekt en Waanders merkt ook dat het niet duidelijk wordt wat Kuitert onder een professionele en onder een amateurcriticus verstaat. Werkt de professional altijd voor de krant en de amateur plaatst zijn recensies enkel op het internet? Bovendien plaatst Kuiters geen kritische kanttekeningen over de teloorgang van de literaire kritiek in de papieren media.

‘Mensen gaan geloof hechten aan iets dat heel vaak gezegd wordt. Als je dus maar vaak genoeg zegt dat de papieren media het monopolie hebben op het schrijven van recensies en dat de mensen die voor die papieren media werken het beter weten dan mensen die voor digitale media schrijven, dan gaan mensen (inclusief Lisa Kuitert zelf) dat vanzelf geloven’. 

Mensen zoals Kuitert weigeren volgens Waanders te erkennen dat er op het internet wel degelijk mensen aan het werk zijn met kennis van zaken. Ze blijven ook benadrukken hoe belangrijk het oordeel van de gevestigde namen is. Waanders is het echter wel eens met Kuitert dat boekengidsen een belangrijke rol blijven spelen bij het maken van keuzes en het ontwikkelen van smaak, maar ze hecht ook waarde aan het oordeel van de niet-professionals. Waanders vindt het belangrijker om op zoek te gaan naar nieuwe vormen om over literatuur te schrijven en concludeert dat de democratisering van de literatuur kansen biedt voor wie kansen wil zien.

Wat vind jij? Vertrouw je het oordeel van de gevestigde critici meer dan een recensie van een boekblogger? Is de literaire recensent passé? 

Reacties

One comment on “Is de literaire recensent passé?”
  1. Eclect schreef:

    Ik wil van een recensent een paar epistels lezen over boeken die ik ken, pas daarna kan ik beoordelen of diegene voor mij waardevolle recensies te bieden heeft.
    Objectief oordelen kan nu eenmaal niet; gelukkig maar. Ik houd van scherpe meningen, ook mogen ze tegendraads zijn. Flauw nuancerend geneuzel vind ik niet interessant.

    Liked by 1 persoon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s