Zonder conflict staat alles stil

Politica Riet Hooi is verantwoordelijk voor de aanleg van een persriool in Amsterdam, maar dit gaat niet helemaal volgens plan. Journalist Jozef wil meer weten over het project en graaft in het verleden van Riet Hooi. Hij ontmaskert het geheim dat de politica lang achter heeft gehouden. Met deze ontmaskering krijgt Jozef veel lof op zijn werk, maar aan de andere kant gaat deze overwinning ook samen met de val van Riet Hooi. Ze kan haar normale leven wel vergeten. In Persriool van Vincent Baumgart staat de vraag centraal of politici ‘schonere’ handen hebben dan journalisten. De schrijver geeft geen kant-en-klaar antwoord op deze vraag en de visie van de lezer zal afhangen van hoe hij of zij de beschreven wereld in de roman interpreteert en bekijkt.

De sterke kant van deze roman is dat de lezer wordt uitgenodigd om over de wereld na te denken. De opeenvolgende gebeurtenissen uit het leven van Jozef en zijn gedachten bieden een raamwerk waardoor we naar de wereld kunnen kijken. Daarnaast staat de roman vol met passages over de werkelijke problemen van de wereld: de mentaliteit van de hedendaagse journalistiek, het hedendaagse arbeidsethos, het verlies van de waarde van de geschiedenis, de machtsposities van autoriteiten in de samenleving, de werkloosheid en armoede zijn slechts enkele van de velen onderwerpen die Baumgart succesvol in zijn roman heeft verwerkt. Veel hedendaagse schrijvers houden de werkelijke problemen van de wereld graag op afstand en het is dan ook verfrissend om een roman te lezen die de lezer helemaal onderdompelt in de belangrijke thematiek van de wereld.

Naast het maatschappelijk engagement is de ontwikkeling van Jozef een belangrijk element van de roman. Jozef lijkt veel op personages uit Jean-Paul Sartres, Albert Camus’ en Michel Houellebecqs romans. Neem bijvoorbeeld de terugkerende walging van Jozef. Deze walging komt niet alleen voort uit teleurstelling in de medemens en de behoefte deze emotie te uiten, maar Jozef walgt ook van de ontwikkeling die hij zelf in zijn leven meemaakt. Jozef heeft lang het idee gehad dat het leven een groter doel had of dat hij ‘ergens’ naar toe zou werken, maar hoe ouder hij wordt, hoe meer dit idee vervaagt. Jozef krijgt namelijk helemaal geen grip op zijn leven en realiseert zich dat zijn leven eigenlijk geen hoger doel heeft. Het idee dat het menselijk leven geen doel heeft, komt duidelijk uit De walging van Jean Paul Sartre. Gelukkig heeft Baumgart daar wel zijn eigen draai aan gegeven.

Michel Houellebecqs stem hoort de lezer in het pessimisme van Jozef op de samenleving. Jozef wordt zelden verrast, ziet veel herhaling in de samenleving en mist het intellectuele niveau in de wereld. De onmacht van Jozef is ook te voelen in de relatie met zijn vriendin José. Diep van binnen wil Jozef een vervullende relatie met zijn vriendin, maar hij weet dat dit onmogelijk is. Deze gevoelens van onmacht probeert hij aanvankelijk te veranderen door haar in zijn macht te krijgen, maar dit mislukt. Zijn leven staat en valt met de aanwezigheid van José. Michel Houellebecq schrijft vaak over de macht van de afwezige vrouw, terwijl Baumgart de vrouw in zijn roman een zeer verassende rol heeft gegeven. Twee verschillende perspectieven op de rol van de vrouw, maar allebei gaan ze over de positie en de macht die een vrouw kan spelen in het (mislukte) leven van een man.

De drie genoemde schrijvers hebben allemaal kenmerken van het existentialisme in hun werk. Hoewel het lastig is om het existentialisme als een autonoom geheel te bekijken, is het opvallend dat Baumgart elementen uit deze stroming op een hedendaagse wijze in zijn roman heeft toegepast. Het existentialisme heeft drie semantische velden: de grenssituatie, de ander en een vorm van engagement. In Persriool komen verschillende grenssituaties voor. Dit zijn situaties waarin er iets buiten de wil van het personage gebeurt en het personage wordt daardoor gedwongen tot reflectie en heroriëntatie op zijn situatie. ‘De ander’ komt in Persriool vaak tot uiting in de vorm van de blik (zie Sartre: ‘de hel, dat zijn de anderen’ en de rol van de blik van de ander in De vreemdeling van Albert Camus). Met name de blik van Jozefs vriendin en van mensen uit zijn omgeving zijn belangrijk in de ontwikkeling van Jozef en de keuzes die hij maakt. Jozef voelt veel weerstand tegen de visies van anderen en de gedachten die hij over zichzelf heeft. De aanwezigheid van de ander geeft Jozef vaak het gevoel gevangen te zitten en dit leidt soms tot een confrontatie in de vorm van engagement. In het existentialisme kan dat berusting zijn, individuele ‘groei of wellicht verbondenheid met iets. Al deze kenmerken van het existentialisme zijn op een vernieuwende manier in het verhaal toegepast.

Het is bewonderenswaardig hoe Baumgart het maatschappelijk engagement heeft gekoppeld aan de ontwikkeling en het engagement van zijn personage Jozef. Daarnaast moet worden gezegd dat het verhaal grotendeels een flashback is en dat dit niet altijd in elke roman succesvol is. In Persriool werkt het juist goed en de schrijfstijl van Baumgart is een aanvulling op het bijzondere verhaal. De beelden die hij oproept, zijn op de juiste plekken in het verhaal geplaatst en hoewel het verhaal soms zware thematiek heeft is dit mooi afgewisseld met humoristische passages. De kracht van het boek ligt in het verhaal en de zorgvuldige uitwerking van de thematiek en het boek is dan vooral geschikt voor mensen die graag worden uitgedaagd om over het leven en de wereld na te denken. De schrijver is gelukkig niet belerend, maar je zult als lezer de conflicten in het boek echt ervaren. Persriool van Vincent Baumgart is dus een aanrader in het aanbod van boeken. Humoristisch, geëngageerd en meeslepend.

Boekgegevens:
Titel: Persriool
Auteur: Vincent Baumgart
Uitgeverij: Brave New Books
Aantal pagina’s: 180
ISBN: 9789402162158

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s