Coachen met boeken #2: Van hart tot boek

Als boekencoach krijg ik regelmatig vragen over de relatie tussen psychologie en literatuur. Is er een verband tussen deze twee onderzoeksvelden? Hoe kan je coachen verbinden met literatuur? Deze vragen komen niet uit de lucht vallen, zeker als je bedenkt dat boekcoachen een nieuw concept is. In deze blogpost wil ik mijn visie delen over de connectie tussen psychologie en literatuur.

De relatie tussen psychologie en literatuur is niet nieuw. Er was namelijk een tijd dat een psycholoog in zijn artikelen regelmatig grote schrijvers citeerde. Proust, Joyce en bijvoorbeeld Dostojevki werden aangehaald om te illustreren wat de psycholoog over de mens beweerde. Psychologie heeft dus een bijzondere relatie met literatuur. Deze gedachte wordt ook door lezers ondersteund. Lezers kunnen soms zeer helder uitleggen waarom een roman psychologisch overtuigend is of hoe het verhaal de aard van de menselijke geest onthult.

Niemand durft te beweren dat de grote thema’s in romans, zoals liefde, eenzaamheid, geluk, dood, passie en rouw niets met psychologie te maken hebben. Daarnaast is het lezen van een roman al een hele belevenis waarbij termen als identificatie, afkeer, projectie en voorstellingsvermogen vaak genoemd worden. En wat denk je van deze situatie: Als in een roman verschillende karakters uitgebeeld worden en in de loop van het verhaal veranderen deze karakters door bijvoorbeeld een allesbepalende gebeurtenis, durf je dan te beweren dat dit niets met psychologie te maken heeft? Zowel literatuur als psychologie gaan over waardevolle mensenkennis.

Toch moet ik een aantal kanttekeningen plaatsen. Naast de vele mooie overeenkomsten tussen psychologie en literatuur, zijn er ook veel verschillen. De meest voor de hand liggende is dat een roman vaak een verzonnen wereld bevat waarin de auteur zijn verbeeldingskracht volledig kan inzetten. Een roman kan op de werkelijkheid zijn gebaseerd, maar een auteur heeft altijd de mogelijkheid om die werkelijkheid naar zijn eigen hand te zetten. Literatuur hoeft dus geen rekening te houden met bijvoorbeeld de wetten uit de psychologie en een auteur houdt zich veel meer bezig met de (literaire) kwaliteit van zijn werk.

Literatuur heeft ook niet de taak om oplossingen te vinden voor problemen. Er is dus geen literaire standaardkennis die elke schrijver moet beheersen. Als je een emotioneel probleem ervaart, dan kan je boeken lezen om bijvoorbeeld het probleem van verschillende kanten te bekijken. Je zult echter niet een boek vinden die het probleem voor jou oplost of een auteur die jou een oplossing aanbiedt. Je kan ook niet beweren dat een schrijver als Herman Koch voldoende heeft geschreven over bijvoorbeeld de liefde en er dus alles van af weet. In de psychologie zijn sommige onderwerpen te vaak behandeld, maar in de literatuur is het juist waardevol als verschillende schrijvers over hetzelfde onderwerp schrijven en het dus van verschillende kanten belichten.

Psychologie en literatuur bevatten dus mensenkennis, maar deze kennis wordt wel op verschillende manieren verwerkt. Psychologie heeft vaak te maken met zaken waar een schrijver zich wellicht helemaal niet voor interesseert, bijvoorbeeld het modelleren van het geheugen. Een schrijver heeft echter het voordeel dat boeken over alles mogen gaan. Als hij over het modelleren van het geheugen wil schrijven, dan doet hij dat. Hij hoeft zich dan echter niet aan de feiten te houden.

Wat een schrijver dus over welk onderwerp dan ook schrijft, bevat geen kennis die je kan bewijzen. Het bevat wel een suggestie van kennis en informatie waarvan een lezer kan leren. Een roman bevat hypotheses, die kunnen kloppen, maar je kan ze dus niet gaan toetsen. Terwijl een psycholoog zich echt aan argumenten moet binden, kan een schrijver kiezen om deze argumenten te laten vallen. Als een psycholoog een citaat uit een roman gebruikt voor zijn onderzoek, dan moet hij het citaat ook van argumenten verlenen. Hoeveel literatuur ook met psychologie te maken heeft, er zijn dus ook heel veel verschillen.

Ik ben bewust van de mooie overeenkomsten en verschillen tussen deze twee vakgebieden. Ik gebruik boeken als hulpmiddel om mensen aan het denken te zetten, maar oplossingen voor problemen zal je niet in boeken vinden. Als ik met iemand de ontwikkeling van een personage bespreek, zal ik nooit aanraden om als het personage te gaan handelen. Het gaat er mij om dat alles wat er in een boek staat of gebeurt, reacties bij de lezers oproepen. Deze reacties zeggen iets over hoe iemand op dit moment in het leven staat en wat er gaande is. Op basis van deze reacties, wordt een gesprek geopend waarin ik iemand verder begeleid. Boeken zijn een waardevol middel om zelfreflectie en zelfonderzoek te stimuleren, maar zonder een psycholoog of coach wordt een (emotioneel) probleem niet opgelost. De wisselwerking tussen psychologie en literatuur is wat mijn werk als boekencoach dus zo waardevol maakt!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s